Prywatny las — drewno można pozyskiwać, ale warto znać plan
Właściciel lasu prywatnego powinien zacząć od sprawdzenia uproszczonego planu urządzenia lasu, czyli UPUL. Dokument sporządzany na dziesięć lat opisuje las, określa rozmiar możliwego pozyskania drewna oraz zadania z zakresu pielęgnacji, ochrony i odnowienia lasu. W określonych przypadkach podstawą gospodarowania jest decyzja starosty wydana na podstawie inwentaryzacji stanu lasu [1].
Plan pomaga odpowiedzieć na praktyczne pytania: jakie cięcia przewidziano, ile drewna można pozyskać i gdzie należy odnowić las. Odnowienie nie sprowadza się do zasady „jedna sadzonka za jedno wycięte drzewo”. Jego zakres zależy od powierzchni, siedliska, składu gatunkowego i sposobu prowadzenia drzewostanu. Może też wykorzystywać odnowienie naturalne.
Pozyskanie drewna jest jednym z etapów gospodarki leśnej. Kolejnymi są zapewnienie nowego pokolenia drzew i jego pielęgnacja.
Wartość lasu to więcej niż cena drewna na pniu
Drewno na pniu ocenia się między innymi na podstawie jego ilości, gatunku i jakości. Dla ekonomiki pozyskania znaczenie mają również koszty ścinki, zrywki i transportu. Sam duży zapas drewna nie oznacza jeszcze równie dużego dochodu właściciela.
Wartość nieruchomości leśnej obejmuje także grunt i możliwości jego dalszego użytkowania. Młody las, z którego nie uzyskamy jeszcze wartościowego surowca tartacznego, nadal ma wartość i potencjał produkcyjny.
Las jest przy tym ekosystemem: obejmuje drzewa, glebę, wodę oraz organizmy żyjące w jego obrębie. Przykładem funkcji wykraczającej poza produkcję drewna jest magazynowanie węgla — zarówno w drzewach, jak i w pozostałych częściach ekosystemu [2].
Racjonalne gospodarowanie polega na uzyskiwaniu korzyści z lasu przy zachowaniu jego trwałości i zdolności do odnowienia.
Nie każde drzewo pełni tę samą rolę
Okazały dąb przy zabytkowym dworze, sosna w drzewostanie gospodarczym i drzewo kolidujące z wjazdem na działkę wymagają odmiennej oceny.
Szczególnie cenne drzewa mogą być w Polsce obejmowane ochroną jako pomniki przyrody. Znaczenie mają ich walory przyrodnicze, historyczne, kulturowe i krajobrazowe oraz wyróżniające cechy. Status pomnika przyrody jest formalną formą ochrony — współcześnie ustanawianą uchwałą rady gminy [3].
Zwykłe drzewa również magazynują węgiel i współtworzą otoczenie, ale ich lokalizacja może powodować rzeczywiste problemy: zagrożenie dla budynku, kolizję z infrastrukturą lub planowaną inwestycją. Wówczas uzasadnione może być usunięcie drzewa, po ocenie sytuacji i spełnieniu właściwych wymogów. Warto równocześnie zaplanować nasadzenia w miejscu, w którym będą mogły rozwijać się bez podobnego konfliktu.
Młody las a pochłanianie CO₂ — ważna jest skala
Nowe pokolenie lasu ma istotne znaczenie dla wiązania węgla. Veiko Uri i współautorzy badali drzewostany sosnowe w Estonii, od powierzchni po zrębie do lasu w wieku 110 lat. Wykazali intensywną akumulację węgla w młodych i średniowiekowych drzewostanach, a następnie jej wypłaszczanie [2].
Nie oznacza to jednak, że świeżo posadzona sadzonka pochłania więcej CO₂ niż duże drzewo. Analiza 403 gatunków przeprowadzona przez Nathana Stephensona i współautorów wykazała, że u większości badanych gatunków bezwzględny przyrost masy pojedynczego drzewa zwiększał się wraz z jego rozmiarem [4].
Trzeba więc rozróżniać roczny przyrost, zapas już zgromadzonego węgla oraz bilans całego ekosystemu. Po usunięciu drzewostanu odnowiona powierzchnia może przez pewien czas emitować więcej węgla, niż wiąże. Dla bilansu znaczenie ma także dalsze wykorzystanie pozyskanego drewna [2].
Wniosek dla gospodarowania: odnowienie i pielęgnacja są ważne, ale same nasadzenia nie oznaczają natychmiastowego wyrównania bilansu po wycince.
Dobra decyzja zaczyna się od rozpoznania
W Zielonym Procesie patrzymy na drzewa również z perspektywy właściciela terenu i inwestora. Pozyskanie drewna, usunięcie drzewa w kolizji i zaplanowanie nowych nasadzeń to decyzje, które warto oprzeć na warunkach terenowych, dokumentacji i celu działania.
Masz prywatny las, planujesz wycinkę albo chcesz dobrać nowe nasadzenia? Opisz swoją sytuację przez Zielony Proces (https://www.zielonyproces.pl). Ustalimy, jakie informacje i formalności są potrzebne, aby dobrze zaplanować prace.
mgr inż. Michał Burkiewicz
Na zdjęciu (ze zbiorów własnych) przykład zabezpieczenia drewna przed kradzieżą ;)
Źródła i materiały
1. Bank Danych o Lasach: Uproszczony plan urządzenia lasu; ustawa z 28 września 1991 r. o lasach, w szczególności art. 13 i 19.
2. Uri V. i in. (2022). The dynamics of the carbon storage and fluxes in Scots pine (Pinus sylvestris) chronosequence. Science of the Total Environment, 817, 152973.
3. Ustawa z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, art. 40 i 44; Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska: Formy ochrony przyrody.
4. Stephenson N.L. i in. (2014). Rate of tree carbon accumulation increases continuously with tree size. Nature, 507, 90–93.